• Odbierz prezent
Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD
Z artykułu dowiesz się:

- o historii powstania dolara nowozelandzkiego

- o faktach i ciekawostkach o NZD

- jaka przyszłość czeka walutę kiwi 

Dolar nowozelandzki jest walutą balansującą między czołową dziesiątką najważniejszych walut świata. Odgrywa stosunkowo istotną rolę w międzynarodowych finansach. My Polacy, utożsamiamy go jednak jako walutę egzotyczną. Duża odległość czy niewielka wiedza na temat kraju sprawiają, iż bagatelizujemy rolę tego środka płatniczego. A tak być nie powinno. Ten barwny środek wymiany gospodarczej posiada bardzo ciekawą historię, krótką, lecz niezmiernie interesującą. Od kultury maoryskiej, przez funta, aż po dolara australijskiego. Wróć…nowozelandzkiego! Zapraszam na kolejną niezmiernie ciekawą lekcję z przedmiotu „Historia walut światowych”.

Historia Nowej Zelandii w pigułce

Oczywiście, by lepiej zobrazować historie powstania opisywanej waluty, najpierw winniśmy przybliżyć historię powstania kraju, jakim jest Nowa Zelandia.

Za pierwszych osadników ostatnich zasiedlonych wysp archipelagu Pacyfiku uznaje się Maorysów, którzy przybyli na owe terytoria ok. VIII-IX wieku. Maorysi byli mieszkańcami Polinezji, ich głównym zajęciem było łowiectwo, zbieractwo czy rybołówstwo. Sielanka i „beztroskie” życie tej ludności zostało przerwana w 1624 roku, kiedy to do wybrzeży Nowej Zelandii dobił holenderski żeglarz i badacz, Abel Tasman. Właśnie obecna nazwa państwa pochodzi od jednej z prowincji holenderskich – Zelandii. W roku 1769-1774 James Cook, badając i opisując dwie największe wyspy Nowej Zelandii (Wyspę Północną i Wyspę Południową) rozpoczął na dobre brytyjską kolonizację. Pierwszą założoną osadą było Wellington, które obecnie ma status stolicy kraju. W 1840 roku 6 lutego został podpisany tzw. traktat z Waitangi – układ Maorysów z Wielką Brytanią.

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 1

Rysunek 1. Traktat z Waitangi - pozostałości

Na pamiątkę tego dnia, Nowozelandczycy obchodzą narodowe święto. Plemienia tubylcze zostały obywatelami Imperium Brytyjskiego. Od roku 1907 Nowa Zelandia posiada autonomie w wewnętrznych sprawach, a od roku 1931 całkowitą niezależność w prowadzeniu polityki zarówno wewnętrznej, jak i zewnętrznej, co czyni ją de facto w pełni suwerennym państwem. Dzisiaj (tj. 2020 rok) Maorysi stanowią ok. 10 proc. ogółu ludności tego kraju.

Historia dolara nowozelandzkiego

Początki systemu monetarnego w Nowej Zelandii - Funt nowozelandzki

Pierwszym oficjalnie występującym środkiem płatniczym na terenie Kraju Kiwi był funt nowozelandzki. Ta waluta została utworzona na wzór funta brytyjskiego. Dzieliła się na 20 szylingów oraz 240 pensów. Nie mogło być inaczej. Kolonialne imperium Brytyjskie w praktycznie ten sam sposób postąpiło w przypadku innego kraju z Antypodów, Australii.

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 2

Rysunek 2. Funt nowozelandzki

Tam również został wprowadzony środek wymiany gospodarczej na wzór funta szterlinga (o tym przeczytasz w tym artykule). Nowozelandzki funt został wprowadzony w roku 1840, wtedy gdy została utworzona kolonia (wspomniany traktat z Waitangi). Pierwsza monetarna reforma pomogła w dużym stopni poukładać monetarny bezład i pieniężną anarchię.

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 3

Rysunek 3. Moneta o nominale 1 szylinga

Narodziny dolara nowozelandzkiego – czy kogoś to w ogóle dziwi? Początki NZD

Pierwsze problemy funta miały miejsce w latach 30. XX wieku. Nowozelandzka waluta borykała się w owym czasie z dużymi problemami, co poskutkowało bardzo dużą dewaluacją. Przyczyną tej sytuacji był kryzys gospodarczy w Wielkiej Brytanii. Gdy w roku 1947 Nowa Zelandia ostatecznie zerwała więzi z Zjednoczonym Królestwem, pewnym mogłoby się wydawać, iż funt przestanie pełnić funkcję waluty narodowej. Tak się jednak nie stało. Jeszcze w roku 1948 doszło do rewaluacji funta nowozelandzkiego względem funta szterlinga.

Już na początku lat 50. powrócił temat wprowadzenia nowej waluty opartej na dziesiętnym systemie pieniężnym. Taki sam problem pojmowany był w samym Zjednoczonym Królestwie, gdzie funt szterling również potrzebował mocnego „liftingu”. I tak w roku 1967 (na cztery lata przed Wielką Brytanią) został zainicjowany dziesiętny system wraz z nową narodową walutą – dolarem nowozelandzkim. Wchodząc do obiegu, zastąpił dotychczas występujące funty oraz szylingi. W początkowym okresie waluta Antypodów mocno powiązana była z dolarem amerykańskim. Po rozpadzie systemu z Bretton Woods, wartość dolara nowozelandzkiego ustalana była w odniesieniu do koszyka walut istotnych partnerów handlowych (takich jak: Japonia, Australia czy USA) . Tak więc, od roku 1973, aż do 1985 kurs dolara nie był kursem płynnym. Upłynnienie kursu miało miejsce właśnie w roku 1985.

Po roku 85, aż przez około 20 lat wycena wartości waluty Kraju Kiwi była „oddana” prawom natury, czyli w tym przypadku mechanizmom rynkowym. Pierwsza poważna interwencja na rynku walutowym dokonana przez bank centralny Nowej Zelandii odbyła się w 2007 i miała za zadanie obniżenie wartości dolara.

Emitent dolara nowozelandzkiego - Reserve Bank of New Zealand (RBNZ)

Bank Rezerwy Nowej Zelandii jest bankiem centralnym kraju. Bank ten, jak i waluta kraju jest bardzo młodym tworem. Został utworzony dopiero w 1934 roku. Tak późny czas powstania wiązał się oczywiście z tym, iż Nowa Zelandia jako kolonia Brytyjska nie była zobligowana do utworzenia narodowego banku. Nawet gdy posiadała już możliwości zainicjowania, to wcale nie był to jej priorytetem. Dopiero próby nacisku ze strony Zjednoczonego Królestwa sprawiły, że Nowozelandczycy utworzyli krajowy bank. Głównym zadaniem banku jest dbanie o stabilizację systemu finansowego, poprzez nadzorowanie emisji pieniądza oraz dbanie o stabilność cen. Obecnie (tj. w 2020 roku) stopy procentowe znajdują się na historycznych minimach.

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 4

Wykres. Stopy procentowe w Nowej Zelandii w latach 2000-2020.

RBNZ zajmuję się również nadzorowaniem systemu bankowego oraz działalnością analityczną. Podaż banknotów dolara nowozelandzkiego jest stosunkowo dość spora w relacji do wielkości gospodarki. Wynika to z faktu dobrze rozwiniętego i pozytywnie zarządzanego systemu finansowego.

Siedzibą RBNZ jest stolica kraju – Wellington. Przywództwo nad bankiem sprawuje gubernator wraz z trzema dyrektorami generalnymi. Bank jest w 100 proc. własnością rządu Nowej Zelandii. Jest to przeciwieństwo FED-u (banku centralnego USA), który uznawany jest za bank prywatny (więcej o FED-zie oraz o historii USD przeczytasz tutaj). W ten sposób cały wypracowany zysk przez RBNZ stanowi dochód Skarbu Państwa.

Ciekawostki na temat dolara nowozelandzkiego

Oznaczenia waluty – znak NZD i symbol dolara nowozelandzkiego

Kod waluty zgodnie ze stosowanym standardem ISO 4217 to NZD od (New Zealand Dollar). Za symbol uznawany jest zwykły dolarowy skrót „$”. Czasami można spotkać się ze skrótem NZ$, używanym w celu rozróżnienia NZD od USD, CAD czy AUD. Potoczna nazwa waluty to „kiwi”. Nazwa ta w bezpośredni sposób nawiązuje do jednego z głównych symboli Nowej Zelandii, jakim jest ptak Kiwi. Oryginalności w doborze przydomku nie sposób odmówić.

Dolar nowozelandzki tylko w Nowej Zelandii? W jakich krajach obowiązuję NZD?

Waluta Nowozelandczyków jest oficjalnym środkiem płatniczym nie tylko w samej Nowej Zelandii. Jako że do Kraju Kiwi przynależy około 600 znacznie mniejszych lądów, opisywana waluta dodatkowo jest urzędowym środkiem płatniczym na takich terytoriach, jak: wyspa Niue czy Wyspy Cooka. Również w terytoriach zależnych, do których należą: Tokelau, Wyspy Pitcar czy Depedencja Rossa (obszar Antarktydy uznawany przez Nową Zelandię za część jej terytorium) jest ona główną walutą w obiegu. Ciekawostką jest również fakt, iż funt nowozelandzki był przez chwilę oficjalną walutą Samoa. Wymiana funta na dolara skłoniła Samoa do wprowadzenia własnej waluty – tala.

Kiwi – oficjalna waluta Nowej Zelandii? Zeal nowozelandzki? Trudności przy wyborze nazwy NZD

Wraz z kresem żywotności funta nowozelandzkiego, potrzebna była nazwa dla nowopowstałej waluty. I w tym miejscu dochodziło do wielu sporów. W powszechnej debacie padało wiele sformułowań, wiele pomysłów. Niektórzy chcieli, by nowonarodzona waluta nazywała się zeal. To sformułowanie odnosiło się do samej nazwy kraju oraz do angielskiej wersji tego słowa, czyli zapał, gorliwość. Kolejną ciekawą nazwą było: „kiwi”. Jak można było dowiedzieć się ze wcześniejszej części artykułu, ta nazwa przetrwała do dziś, jako potoczna. Jednak żadne nowoczesne sformułowania nie zwyciężyły w walce z najbardziej powszechną walutą, czyli dolarem.

Historyczne notowania kursu NZD/PLN. Jak kształtował się ten kurs dolara nowozelandzkiego do polskiego złotego w poszczególnych latach?

Na dzień tworzenia artykułu kurs pary walutowej NZD/PLN kształtuję się w okolicach 2,6. Na przestrzeni ostatnich 20 lat minimalny poziom kursu uformował się przedziałach 1, 5 – 1, 6 złotego, zaś maksymalne pułapy to rejony 3 zł. Pasmo wahań kursu tej pary walutowej nie należy do szczególnie dużych, jednakże zmienność jest widoczna.

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 5

Wykres. Kurs NZD/PLN na przestrzeni ostatnich 25 lat

„Plastic fantastic!” Banknoty NZD i monety dolara nowozelandzkiego, czyli estetyczna rewolucja

Banknoty „Tāra o Aotearoanie” (tak w języku Maorysów nazywane są banknoty NZD) nie należą do zwykłych. Podobnie jak w przypadku banknotów dolara australijskiego wytworzona są na polimerze. Co de facto czyni je, banknotami plastikowymi. W jakim celu wykorzystano to tworzywo? „Pieniądze plastikowe” cechują się przede wszystkim dłuższą żywotnością. Takie czynniki jak plamy czy uszkodzenia mechaniczne nie stanowią dużego problemu. Po wypraniu nie rozpadają się, jak ma to często miejsce w przypadku pieniędzy papierowych. Warto także wspomnieć o zabezpieczeniach, które chronią przed fałszerzami.

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 6

Rysunek. Zabezpieczenia banknotów dolara nowozelandzkiego

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 7

Rysunek. Zabezpieczenia banknotów dolara nowozelandzkiego

Najważniejszym z nich jest przeźroczyste okienko, w które wklejony jest obrazek holograficzny. Sprawia to, że owe pieniądze są niebywale trudne do podrobienia. To właśnie Nowa Zelandia posiada jeden z najniższych wskaźników podrabiania.

Obecnie w obiegu znajdują się dwie serie różnych banknotów (szósta i siódma). Większość banknotów z serii siódmej została wprowadzona do obiegu w maju 2016 roku (nominał 5-dolarowy oraz 10-dolarowy zainicjowano już pod koniec 2015 roku). Obydwie serie posiadają następujące nominały: $5, $10, $20, $50 and $100. Głównym aspektem stanowiącym o oryginalności banknotów jest ich wygląd. Szata graficzna tych „cudeniek” skonstruowana jest w tym samym schemacie. Na awersie, w jego centralnej części usytuowana jest podobizna Nowozelandczyka, który wyróżnił się na łamach historii kraju oraz motyw z nim związany. Z kolei w lewej części każdego banknotu znajduję się symbol ptaka nieodzownie związanego z Krajem Kiwi. Bardzo ciekawym faktem jest to, że ten malutki obrazek zmienia kolor wraz ze zmianą kąta padania światła. We wspomnianym wcześniej okienku znajduję się jeszcze jeden wizerunek małego ptaszka oraz nominał. Na rewersie znajduje się liść paproci. Ten z kolei widoczny jest tylko w sytuacji, gdy oglądamy banknot pod światło.

Pierwszy banknot został wprowadzony 1 sierpnia 1934 roku. Oznaczony był podpisem gubernatora Banku Rezerw Laslie Lefaux.

Jak wyglądają poszczególne banknoty i kogo przedstawiają? Banknoty NZD w obiegu

Banknot o nominale 5 dolarów przedstawia himalaistę Sir Edmunda Hillary’ego, górę Cook (awers) oraz pingwina Hoiho wraz z rośliną Pleurophyllum speciosum (rewers).

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 8

Rysunek. Banknot NZD o nominale 5 dolarów

Banknot o nominale 10 dolarów obrazuje sufrażystkę Kate Sheppard (awers) oraz niebieską kaczkę wraz z rośliną Dracophyllum (rewers). Warto także przypomnieć, że to właśnie Nowa Zelandia jest pierwszym krajem, który przyznał prawa wyborcze kobietom. Dlatego właśnie, na 10-cio dolarowym banknocie widnieje wizerunek Kate.

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 9

Rysunek. Banknot NZD o nominale 10 dolarów

Na banknocie o nominale 20 dolarów nowozelandzkich widzimy wizerunek Królowej Elżbiety II (awers) oraz sokoła Karearea wraz z kwiatem Pachystegia insignis (rewers).

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 10

Rysunek. Banknot NZD o nominale 20 dolarów

Z kolei banknot 50-cio dolarowy przedstawia nowozelandzkiego polityka, prawnika i historyka o pochodzeniu maoryskim Sir Apirana Turupa Ngata (awers) oraz ptaka Koralika modro płatkowego wraz z grzybem Entoloma hochstetteri (rewers).

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 11

Rysunek. Banknot NZD o nominale 50 dolarów

Ostatni z dostępnych nominałów, czyli stu dolarówka NZD obrazuje chemika i fizyka Ernesta Rutherorda (awers) oraz ptaka Moryska żółtopłowego wraz z ćmą Declana egregia (rewers).

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 12

Rysunek. Banknot NZD o nominale 100 dolarów

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 13

Rysunek. Awersy i rewersy wszystkich banknotów NZD

Jak wyglądają monety, które w swoich portfelach noszą mieszkańcy Nowej Zelandii? W obiegu występuje 5 nominałów:

  • Moneta 10 centowa
  • Moneta 20 centowa
  • Moneta 50 centowa
  • Moneta jednodolarowa
  • Moneta dwudolarowa

W roku 1990 centralny bank zakończył emisje monet o nominałach jedno oraz dwucentowych. Wynikało to, z bardzo ograniczonej siły nabywczej. Również z podobnych powodów w roku 2006 została wycofana moneta 5 – centowa.

Na awersie każdej monety obrazowany jest wizerunek Jej Królewskiej Mości, czyli Elżbiety II. Rewers dla każdego nominału jest inny. Na monecie o nominale 10 oraz 20 centów możemy zobaczyć maoryskie rzeźby (maoryska maska). Z kolei okręt kapitana Cooka HMS ENdeavour to wizerunek monety nominale 50 centów. Ptak kiwi oraz czapla wschodnia to podobizny jedno oraz dwu dolarowych monet. Wzory na monetach nie różnią się znacząco od tych wprowadzonych w roku 1967. Z kolei monety bite w roku 67 nawiązywały wielkością do florenów. Monety jedno i dwu dolarowe zainicjowano w roku 1990. W 2006 wprowadzono mniejsze monety ze stali platerowej. Jedno i dwudolarówki wykonane są ze stopu aluminium i brązu.

Dolar nowozelandzki. Dlaczego NZ$ to inaczej kiwi? Historia, fakty, ciekawostki, banknoty i monety NZD - 14

Rysunek. Monety NZD

 


Mateusz Myśliwiec

Redaktor portalu FXMAG. Inwestor indywidualny zafascycnowany rynkami finansowymi. Zwolennik ekonomii behawioralnej, miłośnik literatury pięknej.

Przejdź do artykułów autora
Artykuły, które powinny Cię zaciekawić..
Zamknij

Koszyk