• Sklep
  • Odbierz prezent
Pierwiastki ziem rzadkich
Z artykułu dowiesz się:

- Czym są rare earth elements?

W ostatnim roku miały miejsce zaskakujące wydarzenia polityczne, takie jak: Brexit lub zwycięstwo Donalda Trumpa w wyborach prezydenckich w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Jednakże już przed 2016 rokiem byliśmy świadkami ogromnych zmian geopolitycznych – od wybuchu kryzysu finansowego w 2008 roku rozpoczął się proces przebudowy ładu międzynarodowego.

 

Zmiany w świecie

W największym skrócie ujmując, państwa Europy i Ameryki Północnej zaczęły tracić na znaczeniu na rzecz państw azjatyckich, w szczególności Chin. Ogromny rozwój gospodarczy państw Dalekiego Wschodu oraz problemy zadłużeniowe państw rozwiniętych doprowadziły do odchodzenia od świata jednobiegunowego z dominująca rolą Stanów Zjednoczonych Ameryki do świata wielobiegunowego, w którym ogromną rolę będą odgrywać Chiny. Chociaż tzw. Państwo Środka powoli zwiększa swoje znaczenie na arenie międzynarodowej, to jeszcze przed nim daleka droga do przegonienia amerykańskiego potencjału. W związku z powyższym pojawia się ryzyko konfliktu oraz może nastąpić eskalacja napięć. Jednym z instrumentów, które można wymienić jako potencjalny instrument w rywalizacji mocarstw, są tzw. pierwiastki ziem rzadkich (ang. rare earth elements – REE). Warto omówić, czym one są, czy mogą być wykorzystane w geopolitycznej rywalizacji i czy warto w nie inwestować.

Rzadkie pierwiastki

Do grupy pierwiastków ziem rzadkich zalicza się zazwyczaj 17 pierwiastków z grup lantanowców (lantan, cer, prazeodym, neodym, promet, samar, europ, gadolin, terb, dysproz, holm, erb, tul, iterb, lutet) oraz skandowców (skand i itr). Często wśród nich wymienia się także np. aktynowce (aktyn, tor, protaktyn, uran, neptun, pluton, ameryk, kiur, berkel, kaliforn, einstein, ferm, mendelew, nobel i lorens). Powyższe różnice wynikają z faktu, iż nie ma jednej definicji tej grupy pierwiastków. Jej nazwa wskazuje na bardzo ograniczone ich występowanie pierwiastków, co jest nieprawdą, gdyż pojawiają się one wielokrotnie częściej w przyrodzie niż metale szlachetne. Przykładowo najrzadziej występujący spośród wyżej wymienionych – lutet – można znaleźć 200 razy częściej niż złoto. Nazwa: „pierwiastki ziem rzadkich” wynika z tego, iż główną ich cechą jest rozproszenie cząsteczek w skorupie ziemskiej, co zwiększa koszty i wydłuża czas wydobycia.

Pierwiastki ziem rzadkich mają ogromne znaczenie we współczesnym przemyśle, w szczególności w elektronice. Przyczyniły się one znacznie do miniaturyzacji przenośnych urządzeń, co doprowadziło do rewolucji mobilnej. Specjalne właściwości magnetyczne neodymu oraz mu podobnych – prazeodymu, samaru, gadolinu oraz dysprozu – pozwoliły na wyodrębnienie miniaturowych magnesów, dzięki czemu można było stworzyć dużo mniejsze podzespoły elektroniczne, np. dyski twarde. Inne zastosowanie w elektronice mają związki itru i europu, używane do produkcji ekranów, monitorów czy telewizorów. W szczególności istotny jest drugi z wymienionych, który stanowi jedyny pierwiastek emitujący czerwone światło (wykorzystywane np. w diodach). Innym pierwiastkiem wykorzystywanym w elektronice jest tantal, którego używa się przy tworzeniu kondensatorów elektronicznych cechujących się niewielkim rozmiarem i dużą pojemnością. Znajdują one zastosowanie w telefonach komórkowych czy komputerach przenośnych. Tantalu używa się również w przemyśle zbrojeniowym, w technice jądrowej, a także w produkcji narzędzi chirurgicznych, dentystycznych i aparatury chemicznej.

Jednym z najważniejszym REE jest lantan, który wykorzystuje się głównie w optyce (przy produkcji soczewek, aparatów fotograficznych, mikroskopów) oraz przy produkcji akumulatorów z wodorkiem lantanowo-niklowym (La-NI-H), które stanowią dużo bardziej ekologiczne rozwiązanie niż baterie niklowo-kadmowe. Z innych istotnych pierwiastków warto wymienić cer i erb, które także wykorzystuje się w optyce.

Miejsca wydobycia

Do lat 90. XX wieku miejscem, gdzie wydobywano najwięcej tych pierwiastków, była kopalnia Mountain Pass w Kalifornii. W późniejszym czasie to Chiny stały się głównym producentem i obecnie kontrolują około 83% ich globalnego wydobycia. Ich monopolistyczna pozycja była odbierana jako zagrożenie dla zachodnich gospodarek – w przypadku konfliktu Chiny mogłyby zatrzymać eksport tych surowców, co sparaliżowałoby przemysł nowych technologii. Potwierdzeniem tych obaw była prowadzona polityka przez Państwo Środka – od 2006 roku zaczęło ono nakładać dodatkowe cła oraz ograniczać ich eksport, co uzasadniało kwestiami środowiskowymi. Sytuacja ta zachęciła wielu inwestorów do inwestowania w akcje producentów tych pierwiastków oraz w oparte na nich fundusze ETF. W związku z tym, że REE występują powszechnie (opłaca się je wydobywać tam, gdzie są niskie koszty pracy, czyli np. w innych państwach Azji) wraz z wynikającą z zagrożeń geopolitycznych zwiększoną skłonnością Amerykanów do poszukiwań alternatywy, nastąpiło zwiększenie wydobycia w innych państwach oraz spadek popytu (ze względu na znalezienie substytutów). W efekcie spowodowało to załamanie cen, doprowadzając zarówno do bankructwa wiele firm, jak i do ogromnych strat inwestorów (np. ETF Market Vectors Rare Earth/Strategic Metals w ciągu ostatnich 6 lat spadł o około 80%). Można zauważyć, że rynek ten znajduje się na wczesnym etapie rozwoju, dlatego choć nabiera on na znaczeniu, to jest bardzo ryzykowny i inwestycje z nim związane kończyły się do tej pory ogromnymi stratami.


Rafał Wrona

Absolwent Ekonomii na UEK. Zwolennik łączenia analizy technicznej z analizą makroekonomiczną oraz inwestycji, wykorzystujących powiązania pomiędzy odmiennymi typami instrumentów finansowych. Wśród jego zainteresowań znajdują się inwestycje alternatywne (ETFy, Fundusze Hedgingowe, VC, PE, Equity Crowdfunding).

Przejdź do artykułów autora
Zamknij

Koszyk