• Odbierz prezent
Bony skarbowe (instrumenty dłużne). Co to są bony skarbowe? Gdzie kupić bony? Definicja, funkcje i ryzyko bonów skarbowych, ang. treasury bills

Każda osoba, która za swój cel uznaję, zostanie dumnie brzmiącym „inwestorem giełdowym”, powinna posiadać niezbędne zaplecze edukacyjne. Jednak bardzo często bywa tak, iż początkujący inwestor tego atutu, nie tyle nie posiada, ile nawet nie próbuje zdobyć. Wieczna hossa, nadmuchany NewConnect czy szczęście nowicjusza to tylko niektóre aspekty, które sprawiają, że edukacja giełdowa nie jest czymś popularnym. Dlatego w tym artykule spróbuję w niewielkim stopniu przybliżyć wiedzę niezbędną dla inwestorów. Szeroka wiedza o rynku jest niebywałym atutem w walce z indeksami giełdowymi. Chcesz inwestować rozsądnie? Twoim celem jest lokowanie kapitału oparte twardych, niezachwianych fundamentach? To jest miejsce dla Ciebie. Podstawy, drogi inwestorze! W tym artykule dowiesz się wszystko to, co powinieneś wiedzieć na temat bonów skarbowych.

Co to jest instrument dłużny?

Instrumentem dłużnym określa się papier wartościowy będący dowodem finansowego zobowiązania pomiędzy dwoma stronami: zaciągającym zobowiązanie a nabywcą danego papieru wartościowego dłużnego. Osoba bądź podmiot, która zaciągnęła dług, zobowiązuje się do zwrócenia w wyznaczonym terminie określonej kwoty wraz z odsetkami. Do takich instrumentów zaliczamy:

Czym są bony skarbowe? Definicja, najważniejsze cechy Tresury bills

Bonami skarbowymi (ang. tresury bills) są papiery wartościowe emitowane przez Skarb Państwa lub inaczej, są to krótkoterminowe papiery dłużne emitowane przez rząd. Dlatego często nazywane są dłużnymi papierami wartościowymi skarbu państwa lub wekslami skarbowymi. Należą do najbardziej płynnych instrumentów rynku pieniężnego. Są papierami na okaziciela (oznacza to, że aktualny posesor jest ich właścicielem – nie wskazują bezpośrednio, kto jest ich posiadaczem). Bony skarbowe mają wartość nominalną równą 10 000 zł. Termin ich zapadalności wynosi od 1 do 90 dni lub od 1 tygodnia do 52 tygodni. Cechą charakterystyczną bonów skarbowych jest bardzo niski stopień ryzyka przy jednocześnie minimalnej stopie zwrotu. Należą do instrumentów o charakterze dyskontowym. Oznacza to, że posiadają stałe oprocentowanie, a sprzedawane są z tzw. dyskontem, czyli różnicą między ceną zakupu a wartością nominalną bonu (przychód z bonów skarbowych wynika z różnicy między ceną zakupu a ceną wykupu emitenta). To, ile wynosi cena zakupu, zależne jest od wysokości rocznej stopy dyskonta wraz z terminem wykupu. Ich rentowność wyliczana jest na bazie 360 dni w roku. Należą do instrumentów hurtowych (blokowych).

Kto emituje weksle skarbowe? Emitent bonów

W Polsce emitentem bonów jest minister finansów. Jednak jest to dość umowne, gdyż organem odpowiedzialnym za techniczne aspekty emisji jest NBP, czyli Narodowy Bank Polski (NBP w przypadku „pośredniczenia” przy emisji bonów jest tzw. agentem emisji). Polskie bony skarbowe nie posiadają fizycznej postaci - powstają w formie specjalnego zapisu elektronicznego, czyli w tzw. postaci zdematerializowanej. Bony rejestrowane są na rachunkach bonów skarbowych i kontach depozytowych bonów skarbowych. Te rachunki prowadzone są w ramach CBBS czyli Centralnego Rejestru Bonów Skarbowych.

Pierwsza emisja bonów skarbowych miała miejsce w Anglii w 1870 roku

W Polsce powrót do systematycznej emisji bonów skarbowych miał miejsce w 1991 roku. Do roku 1995 bony posiadały fizyczną formę.

Bony skarbowe. Jak zarobić na instrumentach dłużnych? Definicja, funkcje i ryzyko w Treasury bills - 1

Rysunek 1. Złoty bon skarbowy wyemitowany w 1923 r., seria IIA

Bony skarbowe. Jak zarobić na instrumentach dłużnych? Definicja, funkcje i ryzyko w Treasury bills - 2

Rysunek 2. Złoty bon skarbowy wyemitowany w 1923 r., seria 1A

Gdzie można kupić bony skarbowe? Rynek pierwotny bonów

Dłużne papiery wartościowe skarbu państwa można nabyć na rynku pierwotnym oraz wtórnym. Są przedmiotem obrotu na rynku międzybankowym.

Pierwszym i najbardziej powszechnym sposobem zakupu bonów skarbowych jest przetarg na rynku pierwotnym ogłaszany przez NBP. W tym przypadku nabywcą tego papieru wartościowego mogą być podmioty będące tzw. dealerami skarbowych papierów wartościowych (DSPW).

W roku 2020 do grona tych instytucji należą:

  • mBank S.A.
  • Bank Handlowy w Warszawie S.A.
  • PKO Bank Polski SA
  • Santander Bank Polska S.A.
  • ING Bank Śląski S.A.
  • Bank Pekao S.A.
  • J.P. Morgan Securities plc
  • Goldman Sachs International
  • BNP Paribas S.A.
  • Société Générale S.A. Oddział w Polsce
  • Bank Millennium SA
  • HSBC Bank plc
  • Barclays Bank plc

Z powyższymi podmiotami minister finansów zawarł umowę, która przyznaje im prawo do składania przetargowych ofert. Wybór tych instytucji nie jest przypadkowy. NBP wybiera członków DSPW wśród kandydatów, którzy sami zadeklarowali chęć pełnienia tych funkcji oraz którzy spełniają tzw. jednolite kryteria kwalifikacyjne Indeksu Aktywności Dealerskie (IAD). Poniżej lista najaktywniejszych instytucji na rynku bonów skarbowych.

Lista DSPW z najwyższą punktacją za aktywność na rynku pierwotnym przedstawia się następująco:

  1. PKO Bank Polski SA
  2. Bank Millennium SA
  3. mBank S.A.
  4. Bank Handlowy w Warszawie S.A.
  5. J.P. Morgan Securities plc.

Lista DSPW z najwyższą punktacją za aktywność na rynku wtórnym:

  1. mBank S.A.
  2. Bank Handlowy w Warszawie S.A.
  3. J.P. Morgan Securities plc
  4. Santander Bank Polska S.A.
  5. PKO Bank Polski SA

Bony skarbowe. Jak zarobić na instrumentach dłużnych? Definicja, funkcje i ryzyko w Treasury bills - 3

Rysunek 3. Schemat przebiegu przetargu sprzedaży i sprzedaży dodatkowej SPW

Przetargi przeprowadzane są w formie przetargu jednej ceny. Oznacza to, że wszyscy uczestnicy nabywają papiery po tej samej cenie, nie niższej od ceny minimalnej wyznaczonej przez emitenta. Do końca 2011 roku procedura ta była przeprowadzana w formie aukcji amerykańskich z minimalną ceną. Minimalna wartość ofert przetargowej wynosi 100 tys. zł.

Bony skarbowe. Jak zarobić na instrumentach dłużnych? Definicja, funkcje i ryzyko w Treasury bills - 4

Rysunek 4. Komunikat o przetargu sprzedaży bonów skarbowych

Najczęściej sprzedawanymi bonami są te o terminie zapadalności 52 tygodnie. Liczba oraz wielkość emisji ma charakter sezonowy – najwięcej bonów emitowanych jest w pierwszych czterech miesiącach roku oraz w grudniu. Częstotliwość emisji związana jest z sytuacją budżetową państwa.

Czy inwestor indywidualny może lokować swój kapitał w bony skarbowe? Rynek wtórny bonów skarbowych

Na rynku wtórnym bony przeznaczone są do swobodnego obrotu, co oznacza, że mogą je nabyć zarówno klienci instytucjonalni, jak i indywidualni. Jednak mimo minimalnej granicy 10 000 złotych, należy mieć na uwadze, iż dopiero kwota rzędu 100 tys. zł. pozwoli na uczestniczenie w przetargu. Uczestniczenie, rzecz jasna za pośrednictwem banku. Banki krajowe na swój rachunek bądź na zlecenie klienta biorą udział w skupie. Handlować bonami mogą także takie instytucje, jak m.in.: towarzystwa ubezpieczeniowe, fundusze emerytalne czy duże przedsiębiorstwa. Trzeba pamiętać, że bank za swoje pośrednictwo w transakcji pobiera opłatę (marżę). Drobni inwestorzy mogą zarabiać na bonach także poprzez nabywanie i umarzanie jednostek uczestnictwa funduszu inwestycyjnego. Na rynku wtórnym stopa oprocentowania bonów wynika z tzw. gry rynkowej (czyli popytu i podaży).

Cenę kupna i sprzedaży określa następująca formuła:

Bony skarbowe. Jak zarobić na instrumentach dłużnych? Definicja, funkcje i ryzyko w Treasury bills - 5

Rysunek. Wzór na cenę bonu skarbowego na rynku wtórnym

Zilustrujmy sobie przykład. Została zgłoszona oferta kupna bonu skarbowego, którego termin zapadalności to 30 dni. Rentowność równa jest 10%. Z kolei, dla oferty sprzedaży rentowność wynosi  8%. Te dane oznaczają, że bank może sprzedać taki bon ze stopą zwrotu równą 8% w skali roku, zaś jest w gotowości do kupna za cenę ulokowaną na takim poziomie, by jego stopa zwrotu wyniosła 10 proc. w skali roku.

Więc, ceny te wynoszą odpowiednio:

WZÓR

Rysunek 5. Cena kupna i sprzedaży bonów - wzór

Zaspokojenie popytu państwa – funkcje bonów skarbowych

Głównym zadaniem bonów jest „zaspokojenie” popytu państwa na pieniądz. Chociaż brzmi to dość iluzoryczne, rzeczywiście tak jest. Te „hurtowe” instrumenty, bo tak potocznie nazywane są weksle skarbowe, mają za zadanie zaspokajanie krótkookresowych, pożyczkowych potrzeb budżetu państwa. Wykorzystywane są także w celu finansowania deficytu budżetowego państwa, ujemnego salda handlu zagranicznego i spłat zobowiązań długoterminowych.

Czytaj także: Czy wiedziałeś, że banki centralne też biorą chwilówki?

Rynek instrumentów dłużnych w Polsce skrywa wiele tajemnic. Niewielu potrafi płynnie poruszać się w terminologii związanej właśnie z tym segmentem rynku. A to duży błąd! Takie informacje w dużym stopniu pozwalają inwestować rozsądnie, sensownie, rozważnie. Każda hossa kiedyś się kończy! Nie wszystko.. Czytaj
Czy wiedziałeś, że banki centralne też biorą chwilówki?


Mateusz Myśliwiec

Redaktor portalu FXMAG. Inwestor indywidualny zafascycnowany rynkami finansowymi. Zwolennik ekonomii behawioralnej, miłośnik literatury pięknej.

Przejdź do artykułów autora
Artykuły, które powinny Cię zaciekawić..
Zamknij

Koszyk